اصول و مبانی فعالیتها و برنامهها
2- دانش آموز محوری
فراهم نمودن زمینه برای تلاش و مشارکت دانش آموزان در روند فعالیتهای گروهی یکی از اصولی است که برنامه ریزان و دست اندرکاران باید بدان توجه کنند. لذا بخش عمدهای از هدفهای پیش بینی شده در سایه تلاش فردی و جمعی اعضاء پیشتازان و فرزانگان حاصل میشود.
3- فعالیتها تدریجی است
روند فعالیتها و برنامههای پیش بینی شده به صورت سالانه میباشد، لذا مربیان باید با یک برنامه زمان بندی شده هر فعالیت را دنبال کنند. در این خصوص ابتدا فعالیتهای «خودآموز» دانش آموزان را معین نمایند، سپس فعالیتهایی را که جنبه عمومی و آموزشی دارد و در نهایت بر حسب برنامه ریزی زمان بندی شده در جلسات گروهی، اردوها، بازدیدها و فعالیتهای طول سال و برنامههای تابستانی به تدریج به دانش آموزان، آموزش را ارئه دهند. از ارائه همزمان برنامههای آموزشی متعدد به پیشتازان و فرزانگان پرهیز نمایند و پس از ازریابی از آموختههای هر مرحله و حصول اطمینان از موفقیت برنامههای آموزشی، مرحله بعد از آغاز کنند.
4- نقش مربیان و تشکیلات
با توجه به سیاست دانش آموز محوری و فراهم نمودن عرصه برای فعالیتهای دانش آموزان در تشکیلات، وظایف مربیان در مسیر هدایت، نظارت و ارائه آموزشها ضروری میباشد. آنچه که مسلم است مربیان فرصتهای لازم را برای درخشش و تلاش گسترده اعضاء فراهم مینمایند و این اعضاء هستند که باید در سایه تلاش فردی و جمعی به فعالیت بپردازند. برای پیشبرد اهداف تشکیلات در تمامی فعالیتها و برنامهها 3 شعار اساسی «همفکری، همدلی و همکاری» مورد توجه است.
اعتقاد بر این است که این 3 شعار ضامن تداوم شایسته تشکیلات دانش آموزی میباشد. لدون همفکری و تبادل نظر، همدلی و تشریک مساعی و همکاری و تعاون، اهداف مورد نظر تحقق نخواهد یافت، لذا از مربیان و والدین گرامی و همچنین اعضای تشکیلات انتظار داریم بر به کارگیری و عمل به این 3 شعار زیبا در کار جمعی تأکید نمایند و آن را سر لوحه کار خویش قرار دهند. نقش مربی در توسعه و رشد فرهنگی، اجتماعی و سایر زمینهها بسیار سرنوشت ساز است، در دوران تکوین شخصیت دانش آموزان، همواره معایب و محاسن را متذکر میشود تا آنها را در شخصیت اعضاء نهادینه نماید، به عنوان الگوی به تمام معنا مطرح میشود و سخنگوی توانای جامعه میباشد و به دانش آموزان میآموزد که چگونه از حق خود دفاع و با سربلندی زندگی نماید. مربیان فعال، کوشا و پر جنب و جوش دانش آموزانی مستعد، خلاق و مبتکر تربیت میکنند و انرژی جوانان را مهار و از آن به سود جامعه بهره برداری مینمایند، با وجود چنین مربیانی بالطبع آیندهای روشن را میتوان برای جوانان میهن اسلامی پیش بینی نمود.
وظایف مربیان تشکیلات پیشتازان و فرزانگان:
1- در نظر گرفتن مکان خاص در آموزشگاه، مدارس، کانونهای دانش آموزی و ... با هماهنگی مدیر مدرسه و سایر مراکز جهت انجام فعالیتهای گروه.
2- ثبت نام دانش آموزان و سازماندهی در قالب گروه و دسته و تیم مطابق دستورالعملها و آئین نامههای ارسالی از طرف سازمان دانش آموزی
3- معرفی سازمان دانش آموزی و تشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان به اعضاء و توجیه اولیاء دانش آموزان
4- دریافت حق عضویت اعضاء مطابق شیوه نامه و واریز به حساب سازمان دانش آموزی منطقه یا استان
5- تشکیل پرونده و صدور کارت شناسایی برای اعضاء و کسب اطلاع از بخشنامههای ارسالی مربوطه از طرف سازمان دانش آموزی
6- تمهید مقدمات لازم جهت آموزش اعضاء مطابق محتوای آموزشی و برنامه ریزی جهت اجرای دستورالعملهای ارسالی از طرف سازمان دانش آموزی
7- برگزاری مرتب جلسات توجیهی و آموزشی برای اعضاء و شرکت و نظارت بر روند تشکیل جلسات
8- همکاری و هماهنگی جهت ارتباط اعضاء تشکیلات دانش آموزی با ارگانها و نهادها در مناطق، شهرستانها و استانها
9- شرکت فعال در برنامهها، گردهماییها، جلسات، دورههای ضمن خدمت و ... که از طریق منطقه، استان و یا مرکز برگزار میگردد.
10- سعی در به وجود آوردن محیطی آموزنده و منطبق با موازین و معیارهای اسلامی به طوری که زمینه شکوفا شدن استعدادهای فطری و خدادادی اعضاء فراهم شود.
11- ایجاد زمینه اشتغال زایی برای اعضاء و جذب کمکهای مالی برای تشکیل صندوق مالی گروه، همچنین نظارت دقیق بر روند انجام فعالیتهای صندوق مذکور
12- ارتباط با سایر مربیان تشکیلات در منطقه و تبادل تجربیات و انتقال نوآوری گروه خود به سایر گروهها و آموزش این رفتار در بین اعضاء جهت اطلاع رسانی و برقراری ارتباط مفید و مؤثر
13- اقدام لازم جهت صدور گواهینامه برای اعضاء و برقراری یک سیستم پاداش برای تشویق افراد فعال گروه
14- تهیه گزارش از فعالیتهای گروه و ارسال آن به مقامات مافوق
15- انجام سایر وظایف مطابق برنامهها و فعالیتهای خاص تشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان
16- همراهی دانش آموزان در مأموریتهای خارج از مدرسه با هماهنگی مدیریت دانش آموزی منطقه و شهرستان طبق دستورالعمل برگزاری اردو و بازدید
5- ارزشیابی از فعالیتها
ارزیابی عملکرد پیشتازان و فرزانگان در پایان هر سال عضویت بر اساس هدفهای پیش بینی شده صورت میگیرد و نتایج در کارنامه اعضاء ثبت میگردد، لذا مربیان گرامی باید کوشش نمایند از ابتدای فعالیتها، عملکرد دانش آموزان را به صورت فردی و گروهی در دفاتر مخصوص گروهها ثبت نمایند تا در پایان سال بتوانند به ارزیابی نهایی پرداخته و با همکاری مدیریت دانش آموزی منطقه کارنامه «عملکرد سالیانه» صادر نمایند.
هر پیشتاز و فرزانهای که بتواند در زمینههای مربوط موفقیت لازم را کسب نماید، میتواند مراحل بعدی آموزشهای خود را سپری کند.
محورهای آموزشی:
1- محور فعالیتهای تشکیلاتی و سازمانی
2- محور فعالیتهای زیست محیطی و طبیعت
3- محور فعالیتهای خدماتی و زندگی اجتماعی (سازندگی و مدنی)
4- محور فعالیتهای گروهی و مهارتی
مراحل آموزش:
1- آموزش عمومی (هویت سازمانی)
2- آموزش دانستنیها
3- آموزش مهارتها
شیوههای آموزش
1- خودآموز
موارد فعالیتهای آموزشی میبایستی توسط اعضاء در سایه تلاش فردی حاصل شود و نتیجه کار جهت بررسی و ارزیابی به مربی گروه ارائه گردد و از این توانایی اعضاء در خلال فعالیتهای جاری استفاده لازم به عمل آید.
2- آموزش توسط مربی
بخشی از مواد آموزشی توسط مربی از طریق جلسات آموزشی، اردوها و بازدیدها یا از طریق معرفی به مرکز آموزشی، علمی، فرهنگی و ورزشی انجام خواهد شد
3- کارگروهی
در این شیوه بخشی از آموزشها در جریان تعاملات گروهی و فعالیت در جلسات گروهی صورت میپذیرد و مربی گروه مسئولیت نظارت و راهنمایی را عهده دار است.
فعالیتهای اجتماعی اعضاء:
انجام فعالیتهای اجتماعی و گروهی اعضاء تشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان موجبات تقویت «حضور در جمع» و «ارتباط با جمع» میگردد و آنان را به سمت اجتماعی شدن هدایت مینماید.
اجتماعی شدن روندی است که فرد از طریق آن شیوههای صحیح زندگی، استانداردها، ارزشها و رفتار و عقاید مورد نظر فرهنگ حاکم بر جامعه خویش را میآموزد و هویت اجتماعی خویش را مییابد.
سیاستها و خط مشیهای اتخاذ شده پیرامون مشارکت و فعالیتهای اجتماعی اعضاء:
1- فعالیتهای اجتماعی باید با توجه به نیازها، سطوح سنی، جنسیت، خرده فرهنگهای مناطق، پیشرفتهای علمی جهان و با هدف ایجاد نشاط و پویایی برنامه ریزی شود.
2- با ایجاد فضای رفتاری و فیزیکی مناسب، حس مفید و مژثر بودن در خانواده و دیگر اجتماعات را تحقق بخشد.
3- روحیه عدالت جویی، رعایت حقوق دیگران، انتقادپذیری و گذشت را برای تأمین مصالح اجتماع تقویت کند.
4- منجر به حضور فعال نوجوانان و جوانان در طبیعت گشته و حساسیت آنها را به ایجاد فضای سبز و حفاظت از محیط زیست برانگیزد.
اساس فعالیتها و تعالیم فرزانگان و پیشتازان با توجه به آیه شریفه «تعاونوا علی البر و التقوی و لا تعاونوا علی الاثم و العدوان» بر همکاری دسته جمعی و تعاون قرار داده شده است. زیرا بشر نوعاً اجتماعی است و به اجتماع و همکاری اجتماع نیازمند است. همکاری دسته جمعی و تربیت اجتماعی و مسئولیت پذیری و روش آن را باید عملاً به نوجوانان و جوانان آموخت.
چه بسا اجتماعات زیادی به منظور انجام کارها یا اجرای برنامههایی تشکیل شده است و غالباً به علت عدم آشنایی افراد با اصول همکاری اجتماعی و مسئولیت پذیری با شکست و ناکامی مواجه شدهاند. در صورتی که اگر افراد این اجتماعات، از دوران کودکی و نوجوانی با همکاریهای دسته جمعی آشنا شوند و اصل تقسیم کار و قبول مسئولیت را بیاموزند مسلماً در کارشان موفق خواهند شد. در فعالیتهای پیشتازان و فرزانگان به منظور آموزش و ایجاد روحیه مسئولیت پذیری در نوجوانان و جوانان سازماندهی بر مبنای گروه و دسته و تیم پایه ریزی شده است که نحوه تشکیل آن به شرح ذیل میباشد.
تعریف گروه :
گروه یک واحد تربیتی اجتماعی متشکل از دانش آموزان پیشتاز و فرزانه است که به منظور دستیابی به اهداف تربیتی تشکیلات پیشتازان و فرزانگان از طریق آموزش و ارتباط مستمر با یکدیگر و تشکیل جلسات ، زندگی جمعی، حضور در اجتماع ، مسئولیت پذیری و مشارکت در فعالیتهای گروهی با بهره گیری از تعالیم تربیتی اسلام تشکیل می شود.
وظایف مربی گروه :
1- مطالعه دقیق دستورالعملهای تشکیلات پیشتازان و فرزانگان
2- عضو گیری داوطلبان ثبت نام در گروه با توجه به شرایط اعلام شده
3- حضور در جلسات هماهنگی و برنامه ریزی تشکیلات پیشتازان و فرزانگان که از طریق منطقه یا استان ابلاغ می گردد.
4- تشکیل و اداره جلسات شورای گروه
5- مطالعه پرونده دانش آموزان گروه جهت شناخت بیشتر و تقسیم وظایف براساس توانایی و استعدادها و علائق آنان
6- تقسیم اعضاء گروه در سه دسته 12 نفره و 6 تیم 6 نفره
7- نظارت بر تیم ها و ارائه راهنمایی های لازم به منظور پیشرفت کارها
نظارت دقیق بر روند تربیتی گروهها ی تحت سرپرستی و پیگیری امور گروهها تا حصول نتیجه
8- برنامه ریزی برای فعالیتهای گروه با توجه به اهداف اعلام شده در دستورالعمل تشکیلات
دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان
9- انتخاب معاون گروه از بین اعضاء
10- تشریح خط مشی فعالیت تیم ها با توجه به اهداف تعیین شده
11- ارزشیابی مستمر از اعضاء و فعالیت تیم های تحت سرپرستی
12- تهیه امکانات و وسایل مورد نیاز گروه و دسته ها و تیم ها
13-ارائه گزارش کارِ گروه به مسئولین مربوطه
14- نظارت برشرکت فعال و منظم اعضاء گروه در فعالیتها
15-تلاش در جهت ایجاد رابطه دوستانه بین اعضای گروه
16- تشکیلات جلسات شورای آموزش اعضاء تیم با توجه به دستورالعملهای صادره
17- تقویت روحیه خدمات اجتماعی و داوطلبانه در اعضاء گروه
18- آماده نمودن اعضاء گروه به منظور فعالیتهای داوطلبانه با توجه به دستورالعملهای صادره
19- تشکیل اردوهای تربیتی – بازدیدی برای اعضاء گروه با توجه به دستورالعملها
20- برنامه ریزی به منظور غنی سازی اوقات فراغت اعضای گروه
21-تنظیم تقویم اجرایی فعالیتهای در طول سال
22- ارتباط مستمر با اولیاء اعضای گروه و کمک از آنها در برنامه ریزی و اجرای برنامه ها
محمد ولی زاده