پرچم و مراسم پرچم
پرچم ایران از آغاز تا کنون:
درفش سه رنگ و شير و خورشيد
از دوران های پيش از زايش « ميترای آدمی روی » اين باور درميان آريائيان ( ايرانيان) روا ميبوده که سر انجام رهائی دهنده ای خواهد آمد و به اين باور ميبوده اند که خوار و بار و بهروزی وفراوانی به گونهٍ گاو فربهی است که در درون غاری جای دارد و هنگاميکه ميترا زاده شد گفتند که او همان رهائِی بخشی است که ما چشم براهش بوديم. و هم اوست که بايد گاو را بکشد. ايرانيان شير را نماد نيرومندی و مردانگی و سروری ميپنداشتند.
برگه ها ئی که در کاوش های باستانشناسی بدست آمده نشان ميدهد که پيوند تنگاتنگی ميان پيکره "شير" و "ميترا" وجود دارد. نقشی که در زير پله های کاخ آپادانا در تخت جمشيد ميبينيم (شيری گاوی را می درد) اين گمان را استوار تر ميکند. در برگه های بدست آمده در اروپا (آئين ميترا تا بدانجا رسوخ کرده بود) ميبينيم که "ميترا" که گاه زاده سنگ گاه زاده خورشيد، گاه زاده و همتای «آناهيتا» خوانده ميشود در غاری گاوی را ميکشد. در آوند ها، سنگ نبشته ها، برگه ها، کاسه ها وبشقاب های ايران کهن نمونه هائی از شير که گاوی را ميکشد نمودار است.
در درازای تاريخ به برگه های استواری بر ميخوريم که پدران ما «خورشيد» را برتر از ديگر «خدای گونه» ها بر شمرده و آنرا نشانه بی مرگی ، برتری و نيرو مندی ميدانستند. همچنين ميدانيم که "ميترا" يا ايزد مهـــر را خدای روشنائی و نيرومندی ميانگاشته اند و خورشيد را نماد و سمبول او ميشمردند و بر آن بودند که خورشيد با گوش و چشم سراسر گيتی را در زير نگرش خويش دارد. به همين انگيزه به خورشيد "مهر" هم گفته ميشود که نام ديگر ميترا است.
در ادبيات "مزد يسنا، يشت ها" زرتشت همبستگی ميان ميترا و (خورشيد) را پذيرفته و ميگويد: خورشيد نشانه پادشاهی و چيرگی ايران بوده است. در بالای چادر شاهان چهره خورشيد که از بلور ساخته شده بود ميافراشتند. گمان کرده اند که ايرانيان خورشيد پرستند ولی در باور ايرانيان « شـــيـــد » (نور) است که بزرگترين آفريننده همه چيز است و خورشيد تنها باز تابی از اهورا مزدا (خدا) است.
درونمایه رنگهای درفش سرفراز کاویانی چیست؟
رنگ سرخ
رنگ سرخ رنگ روز " تیر" سومین روز هفته ایرانیان باستان است که امروز به آن "چهارشنبه" میگویند. " تیر" نام فرشته باران نیز میباشد و به یاری و کوششهای اوست که زمین ازریزش باران بهره مند و کشتزارها و مرغزارها سیراب و سبز و خرم میشوند. این رنگ نماد شکوه و توانایی، خروش و جوشش، پایداری برای پاسداری و نگهبانی از مرز و بوم است.
این رنگ بر روی پرچم کنونی که در زمان قاجاریه با دو رنگ دیگر سپید و سبز که نشانه خانواده بنی امیه و بنی هاشم میباشد، دیده میشود.
رنگ زرد
رنگ زرد رنگ روز " مهر" پایان هفته است که امروز به آن " یکشنبه" میگویند. این روز نام فروغ و روشنایی رابا خود دارد، زیرا زادروز " مهر تابناک" میباشد. این رنگ نشان پاکی و نیکخواهی، نمایانگر فر و بزرگی، روشنگر گران منشی و سروری و بازگو گر درخشندگی، فروزش و روشنایی است.
رنگ بنفش
رنگ بنفش رنگ " اورمزد" چهارمین روز هفته است که امروز به آن " پنجشنبه" میگویند. این رنگ نشانه جنگاوری و دلیری و نبرد سرسختانه با دشمن و پیکار درراه آزادی کشور و نگهبانی از یکپارچگی و شکوه آن است .
? هخامنشيان و درفش
? ساسانيان و درفش
ساسانيان به پرچم خود درفش کاويان ميگفتند که از يک تکه چرم چهار گوش که بر بالای نيزه ای استوار شده بود که نوک نيزه از پشت آن پيدا بود. روی چرم را ديبا کشيده بودندو گوهر کاره شده بود و نقش ستاره ای چهار پر در ميان آن بود که فردوسی آنرا «اختر کاويانی » ميگويد. درفش ساسانيان همان درفش کاويان فريدون بود منتها بزرگتر و در پائين درفش چهار رشته نوار به رنگ های سرخ، زرد و بنفش آويخته بود که نوک رشته ها را گوهر نشان کرده بودند. اين همان رنگ هائی است که در شاهنامه آمده است
? هجوم تازيان
در نبردی که ميان تازيان و ايرانيان در نزديکی نهاوند رخ داد سپاه ايران شکست خورد و تازيان به درفش کاويان ساسانيان دست يافتند و به همراه فرش بهارستان نزد عمر فرزند خطاب بردند که از گوهر های بسيار پرچم شگفت زده شد و دستور دار فرش را تکه کردند و پرچم را سوزاندن و گهر های آنرا تقسيم نمود.
? صفويه و پرچم
تا زمان صفويه نقش شير و خورشيد در تمامی پرچم های ايران بوده است. شير و خورشيد يک نماد ملی بوده و با دگرگون شدن پادشاهان اين نشان ملی دگرگون نميشده. تنها شاه اسماعيل و شاه تهماست بر روی پرچم خود نشان شير و خورشيد نداشتند. پرچم شاه اسماعيل يکسره سبز و بر بالای آن نقش ماه ميبوده است. شاه تهماسب که در ماه (حمل) گوسپند بدنيا آمده نقش گوسپند را در روی پرچم نقش کرد. در زمان صفويه آيات قران و کلمات تازی (عربی) بر روی پرچم ظاهر شد.
?
تا زمان نادر شاه افشار پرچم ها در بيشتر موارد نوک تيز است و از همه رنگ ها استفاده شده. نادر شاه اين مرد خودساخته و ميهن پرست که از دل مردم برخاسته و ايران تکه پاره را به زير يک پرچم آورد و تا هندوستان، مرز چين ، خوارزم، موصل، کرکوک، بغداد و دهلی را زير پا گذاشت و تا آن زمان که پرچم يک رنگ بود (سبز يا سرخ يا سياه) دارای سه رنگ سبز و سپيد و سرخ با هم شد. درفش شاهی نادر سرخ و زرد و دارای نقش شير ميبوده. پرچم در زمان نادر چهار گوش است. بنا بر اين پرچم مستطيل و سه رنگ نادر مادر پرچم سه رنگ ايران است که نقش شير و خورشيد بر آن نشسته ولی هنوز شير شمشيری در دست ندارد.
در هيچيک از نگاره ها، سکه ها، نوشته ها، سنگ نبشته هاو قاليچه های ايرانی تا زمان قاجار نقشی از شمشير ديده نميشود وهنوز شير و خورشيد تنها نماد ملی ايران باقی ميماند.
چون آقا محمد خان بشدت مذهبی بود وبعضی پرچمهای صفويان شير و خورشيد و برخی شمشير دو سر علی را نقش کرده بود را در هم آميخت و شمشير بدست شير داد. شمشير نماد نيرومندی و نشان مردانگی و توانمندی، نيرو و دلاوری ميبوده. نظامی گنجوی ميگويد: با لشـــــگر خـــــود کشـــيده « شــمشيـــر» افـــتـــاده درآن قــبــيـــلــــه چــــون « شـــــيـــر»
در زمان فتحعلی شاه دو گونه پرچم ميبوده؛ يکی پرچمی يکسره سرخ رنگ با شيری نشسته (بی شمشـــير) و خورشيد بر پشت آن در ميان پرچم، بالای چوب پرچم دستی از سيم ناب کار گذارده بودند که شايد نمادی از دست امام علی بوده است. اين درفش زمان جنگ بوده است. ديگری درفشی بود يکسره سبز رنگ باز هم شيری نشسته (با شمشير) و خورشيد بر پشت وبر بالای چوب پرچم پيکانی زرين کار گذارده بودند؛ اين پرچم زمان صلح ميبوده. در هر دو پرچم پرتوهای خورشيد سراسر پهنه پرچم را پوشانيده است.
سفير فتحعلی شاه در هنگام ورود به شهر پترو گراد نگاره زيبائی از شير و خورشيد که بر پرچمی يکسره سپيد کشيده شده در جلو حرکت ميداده . با نگرش به پرچم زمان جنگ و صلح و پرچم سپيد زمان دوستی ميتوان انگاشت که در آن زمان سه رنگ پرچم ميبوده سرخ، سبز و سپيد.
? تاج ، پرچم و محمد شاه
« پس برای هر دولتی نشانی ترتيب داده اند. دولت عليه ايران را هم نشان «شير و خورشيد» متداول بوده است که قريب سه هزار سال، بل متجاوز، از عهد زرتشت اين علامت بوده. سبب انتشار آن شايد اين باشد که در دين زرتشت، آفتاب را مظهر کل و مربی عالم ميدانستند ...» سر انجام در يکصد و پنجاه سال پيش دستگاه فرمانروائی ايران ميپذيرد که نشان شير و خورشيد يک نشان فرهنگی، تاريخی و دينی که ريشه در هزاره های کهن ( از زمان زرتشت، بل متجاوز) دارد.
?
امير کبير اين مرد ميهن پرست دستور داد بر روی خرابه های مساجد سرباز خانه ساخته شود، لباس سربازان را يکنواخت و تنها از پارچه بافت ايران استفاده شود وی دستور داد تا دکمه های لباس سربازان نشان شير و خورشيد داشته باشد. اين نشان در روی دکمه لباس ها تا بهمن هزارو سيصدو پنجاه و هفت باقی ماند. با نگرش و دلبستگی که به نادر شاه داشت پرچم های سه گانه زمان فتحعلی شاه را بهانه کرد و دستور داد درفش ايران دارای همان سه رنگ سبز، سپيد و سرخ زمان نادری يکپارچه گردد. همچنين نقش تاج را از بالای نشان شير و خورشيد برداشت ولی در شمشير و شکل پرچم (مستطيل) دگر گونی بوجود نياورد.
? انقلاب مشروطيت و پرچم ايران
با پيروزي جنبش مشروطه خواهي در ايران و گردن نهادن مظفرالدين شاه به تشکيل مجلس، نمايندگان مردم در مجلس هاي اول و دوم به کار تدوين قانون اساسي و متمم آن مي پردازند. در اصل پنجم متمم قانون اساسي آمده بود: " الوان رسمي بيرق ايران، سبز و سفيد و سرخ و علامت شير و خورشيد است"، در سال 1336 منوچهر اقبال، نخست وزير وقت به پيشنهاد هياًتي از نمايندگان وزارت خانه هاي خارجه، آموزش و پرورش و جنگ طي بخش نامه اي ابعاد و جزئيات ديگر پرچم را مشخص کرد. بخش نامهً ديگري در سال 1337 در مورد تناسب طول و عرض پرچم صادر شد و طي آن مقرر گرديد طول پرچم اندکي بيش از يک برابر و نيم عرضش باشد.
?
در اصل هجدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب سال 1358 (1979 ميلادي) در مورد پرچم گفته شده است که پرچم جمهوري اسلامي از سه رنگ سبز، سفيد و سرخ تشکيل مي شود و نشانهً جمهوري اسلامي (تشکيل شده با حروف الله اکبر) در وسط آن قرار دارد.
پرچم جمهوري اسلامي ايران براساس نظرموسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران
استاندارد ويژگيهاي پرچم جمهوري اسلامي ايران كه طرح كلي آن به تأئيد امام امت و تصويب مراكز قانوني رسيده است به استناد ماده يك قانون مواد الحاقي تأسيس مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران مصوب آذر ماه سال 1349به عنوان استاندارد رسمي ايران منتشر مي گردد اين استاندارد با همكاري صاحب نظران و كارشناسان مؤسسه در كميسيون فني پرچم رسمي جمهوري اسلامي ايران تهيه و در بيست و سومين جلسه كميته ملي صنايع نساجي مورخ 31/6/59 به تصويب رسيد بديهي است در صورت لزوم پيشنهاداتي كه براي اصلاح يا تكميل اين استاندارد به مؤسسه برسد مورد توجه قرار خواهد گرفت ودرتجديد نظر بعدي مراعات خواهد شد، پس از تجديد نظر در هر استاندارد جزوه سابق لغو و بجاي آن جزوه تجديد نظر شده رسميت مي يابد.
سرانجام نهال خون شهيدان "الله اكبر" به گل نشست و ايران لاله زار شد، تا به سپاس تو اي شهيد، لاله خونت لااله الااله شود و بر پرچم امت بپاخاسته امام زمان و نايبش امام خميني بنشيند، يعني كه پاسداري ثمره خون تو اي شهيد پاسداري لااله الااله و محمد رسول اله است.
? طرح :
پرچم جمهوري اسلامي ايران بر طبق اصل هيجدهم قانون اساسي به رنگهاي سبز و سفيد و سرخ با علامت مخصوص جمهوري اسلامي ايران و شعار "الله اكبر" به مشخصات زير مي باشد:
1- علامت مخصوص جمهوري اسلامي ايران به رنگ سرخ در وسط پرچم قرار مي گيرد.
2- شعار "الله اكبر به رنگ سفيدوياخط بنائي (يعني همان خطي كه شعارالله اكبررا برمناره هاي مساجد اسلامي نقش مي كند) تكرار مي شود.
3- شعار "الله اكبر" به نشانه بيست و دوم بهمن (يازدهمين ماه سال) يازده بار در رنگ سبز و يازده بار در رنگ سرخ يعني بيست و دو بار به صورت حاشيه در مرز رنگ سرخ و سبز با رنگ سفيد تكرار مي گردد.
? جنس و بافت:
پارچه پرچم بايدازنخ پنبه اي خالص سفيدومرسريزه شده ويامخلوط پنبه - پلي استرو ويسكوز- پلي استر(معمولا به نسبت
35-65 درصد ) تهيه شوددرضمن ازابريشم وپشم نيزمي توان استفاده نمود،ولي پارچه پرچم نبايد از ويسكوزخالص باشد.
بافت پارچه مورد استفاده براي پرچم ساده و از نوع تاري و پودي است.
? علامت:
علامت مخصوص جمهوري اسلامي ايران تجسمي از كلمه توحيد (لااله الااله) در قالب كلمه الله است كه به رنگ سرخ بوده و در قسمتي ميان رنگ سفيد پرچم چاپ مي شود و شعار الله اكبر به تعداد 22 بار مي باشد كه 11 بار در حاشيه وسطي رنگ سبز و 11 بار حاشيه وسطي رنگ سرخ قرار مي گيرد.
رنگ كلمات "الله اكبر" سفيد بوده و هيچ مرزي با رنگ سفيد پرچم ندارد و لابلاي نوشته ها در نواره بالا با رنگ سبز و در نواره پائين با رنگ سرخ پرچم پر مي شود.
قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران - اصل هجدهم فصل دوم
"پرچم رسمي ايران به رنگهاي سبز و سفيد و سرخ" يا علامت مخصوص جمهوري اسلامي شعار "الله اكبر" است.
سرانجام در تاريخ 19 ارديبهشت 1359 علامت مخصوص جمهوري اسلامي ايران" به تنفيذ امام امت حضرت آيت الله العظمي "روح الله الموسوي الخميني رسيد تا بعد به خون آغشته شود و با رنگ سرخ بر پرچم ايران بنشيند.
اين طرح بيان كننده محتواي حكومت اسلامي است. با تكيه بر اين حقيقت كه جمهوري اسلامي ايران حلقه واسطي است در راه حكومت جهاني و آرماني اسلامي، اين طرح برمبناي كلمه الله طراحي شده است كه مبداء ومنتهاي آفرينش است و در اين ادامه هدف و غايت حكومت اسلامي (الي اله المصير.....)
انتخاب كلمه به عنوان مبناي طرح از آنجاست كه ميان محتواي كلام الهي با لحن و صوت شكل ظاهري آن ارتباطي پنهان وجود دارد (و شايد به همين سبب هنر خطاطي و ترتيل قرآن تا اين حد در فرهنگ اسلامي نفوذ و گسترش يافته است).
جزء قائم مياني - در تركيب با شكل تشديد ( ّ ) كه در خط فارسي و عربي نشانه شدت است شمشير را تداعي مي كند، قائم و ايستاده كه خود نماد و قدرت و استحكام و ايستادگي است و اين برداشتي تعبيري از كلمه "حديد" يا آهن است در كتاب اله (.... انزلنا الحديد "فيه باس" شديد ") و تركيب كاملا متقارن شكل بياني از حالت تعادل و توازن كه اين نيز برداشتي تعبيري است از كلمه ميزان در كتاب خدا ( والسماء رفعها و وضع "الميزان"). و بجاست كه همراه تمامي شهداي راه حق يادي نيز از معلم شهيد شريعتي كنيم كه مي گفت "جامعه اي ايده آل بسازيم، جامعه اي كه بر اين سه پايه چنانكه در قرآن آمده است مستقر باشد، كتاب - ترازو - آهن (كتاب - ميزان - حديد).
وبالاخره بزرگترين واصلي ترين ويژگي لازم وكافي تركيب طرح همانابيان كلمه الله است كه خودهم قالب است وهم محتوي
و... " شعار الله اكبر" كه تكرار مي شود و تكرار از ويژگيهاي شعار است اين شعار يازده بار در رنگ سرخ و يازده بار در رنگ سبز يعني بيست و دو بار تكرار مي شود و اين اشاره ايست به بيست و دوم بهمن (يازدهمين ماه سال) روزي كه اين شعار براي انقلاب اسلامي پيروزي آفريد.
قالب راست گوشه خط نوشته "الله اكبر" يادي است از كوبندگي اين شعار كه براستي سلاحي بود پيروز در دست مجاهدان انقلاب اسلامي و اين همان خطي است (خط بنايي) كه شعار الله اكبر را بر بلنداي اذان و بر گنبدها و مناره هاي الله اكبر در مسـاجـد اسلامي نقـش مي كرده و اكنـون بر بلنـداي پـرچـم ايـران نشسته است . تكرار اين شعـار در تركيب كلي پرچم حاشيه هائيست كه با اتصال به رنگ سفيد پرچم دو رنگ سرخ و سبز را به هم پيوند مي زند. كه اگر سفيد نشانه اي از توحيد باشد - كه سفيد تركيب و توحيد همه رنگهاست - اين رنگ متن سرخ پرچم را كه نشانه خون و جهاد است به رنگ سبز كه مي تواند نمادي از آرمانهاي والاي اسلام باشد مي پيوندد.
و گوئي لاله "لااله الااله" در زمين الله اكبر و هم زير آسمان الله اكبر روئيده است و.... اين پيام شهيدان اسلام است.
مراسم پرچم:
یکی از فعالیت های مستمرومنظم ، جذاب و جدّی درتشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان اجرای مراسم پرچم می باشد . باتوجه به اهمیت و جایگاه پرچم به عنوان نشان و سمبل ملی ، میهنی دردنیا ، پرچم کشورعزیزمان ایران ، بعد از پیروزی شکوهمند انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357 از مفهوم و اهمیت ویژه ای برخوردارشده است و بجاست در آغاز هربرنامه ی دانش آموزی آن را اجرا و به مرور زمان علاقمندی و خبرداربودن درمقابل پرچم به هنگام برافراشته شدن را درونی نماییم .
سخن وتجربه برای این مقوله فراوان است و اینجانب فقط به چگونگی اجرای مراسم پرچم براساس کتاب ( راهنمای مربیان تشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان / صفحه 27 ) نموده وتصاویری را جهت درک بهتر بکاربرده ام . قبلاً لازم است به نکات زیر توجه شود :
1- گارد پرچم 3 نفره یا 5 نفره اجرا می گردد . دونفراز اعضای گروه به عنوان فرمانده میدان و سوگندخوان نزدیک پرچم یا درجایگاه مستقرمی باشند و 3 نفر یا 5 نفر از اعضای دیگر همان گروه به عنوان گارد مقابل پرچم و بافاصله می ایستند .
2- فاصله ی گارد پرچم از میله پرچم بین 5 تا 10 قدم می باشد . هنگام برافراشته شدن پرچم افرادی که کلاه دارند سلام تشکیلاتی را اجرامی نمایند . البته قاعده اصلی در نظام ارتش گرفتن کلاه با دست چپ واحترام به پرچم با دست راست می باشد .
3- به هنگام خواندن سوگند همه اعضاء علامت سازمانی را بکمک دست راست اجرا بنمایند .
4- کسی که سوگند پرچم را می خواند باید کلمات آن را کوتاه ، شمرده و محکم بخواند و شنوندگان پس از او تکرار کنند .
فرامین پرچم :
1- گارد پرچم به جای خود
{ بااین فرمان افرادگاردپرچم که ازقبل مقابل پرچم و بافاصله ایستاده اند به حالت خبردار می شوند }
2- گارد پرچم جهت برافراشتن پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران ، قدم - رو
{ گاردپرچم باشنیدن فرمان ( قدم ) روی پنجه پاایستاده و باشنیدن فرمان ( رو ) رژه می روند }
3- گارد پرچم ، ایست
{ فرمانده میدان زمانی این فرمان را صادر می کند که فاصله نفر پرچم 3 قدم تا میله ی پرچم
باشد } و با شنیدن کلمه ( ایست ) گارد پرچم می ایستند . البته بهتر آن است که پای چپ با
شنیدن فرمان ایست پایین آمده و پای راست کنار آن کوبیده شود .
4- نفر به پرچم ، پیش
{ نفرپرچم که دروسط گارد است 3 قدم بلند به سوی پرچم برمی دارد اگرپرچم پایین و نزدیک
زمین بـود زانـو می زند و آنرا می بوسد و اگر پرچم درراستای قامتش بود که ایستاده آرم آن را
می بوسد و طناب میله پرچم را با دست می گیرد و آماده فرمان بعدی می شود }
5- اردو ( کلیه دانش آموزان - کلیه اعضاء - کلیه حضار و ... ) همآهنگ و همصدا با ( موزیک
جمهوری اسلامی ایران - موزیک و سرود جمهوری اسلامی ایران ) ، بسرود
{ در حالی که سـرود جمهـوری اسلامی اجـرا می شود نفـر پرچم ، پرچم را به بالاترین نقطه میله پـرچـم می رساند . سپس سوگند پرچم خوانده می شود }
6- نفر ، به جای خود
{ نفرپرچم عقب گرد کرده وبا سه گام بلند بین گارد پرچم می ایستد و مجدداً عقب گرد می کند
تا روبروی پرچم قرارگیرد }
7- گارد پرچم عقب ، گرد
{ با این فرمان گارد پرچم از سمت چپ عقب گرد می کند و منتظر فرمان آخر می شود }
8- به سمت جایگاه خود ، بدو ، رو
{ با فرمان ( بدو ) نفرات گاردپرچم برروی پنجه پا ایستاده و دست ها را مشت کرده برروی سینه
می چسبانند و با شنیدن فرمان ( رو ) به حالت دو به سمت محل اولیه می دوند }
منابع و مأخذ:
1-www.sanibrite.ca/iran/flaghistory.asp
2- راهنمای مربیان تشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان / صفحه 27
3- کتاب « شير و خورشيد نشان سه هزار ساله»
4- www.farhangsara.com
5- If you could not read above Parsi click here to open the pdf file.
محمد ولی زاده :
محمد ولی زاده